Er zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog heel wat Belgen gevlucht naar Engeland via Oostende, Antwerpen en Nederland. Toch zijn er tijdens de Oorlog heel wat teruggekeerd naar het bezette België. Hoe deden ze dat? Ik veronderstel dat de enigste optie via Vlissingen was en daarna met de trein naar België maar dan werden ze wel gecontroleerd bij de grensovergang. Als de Duitsers dan zagen dat die Belgen uit Engeland kwamen, werden ze dan niet tegengehouden of gevangen genomen ?
Beste Erik,
Ik ging te rade bij mijn collega Torsten Feys, geschiedkundig onderzoeker bij het Vlaams Instituut voor de Zee. Hieronder zijn antwoord:
Goeie vraag. Inderdaad , in de eerste maanden van de oorlog sloegen meer dan een miljoen Belgen op de vlucht, vooral naar Nederland en Frankrijk, maar ook naar Groot Brittannië en een kleine groep zelfs naar de VS.
Voor de Duitse bezetter was dit eigenlijk een aderlating, omdat ze het bezette België zo goed mogelijk draaiende wilde houden en integreren in hun (oorlogs)economie. Hiervoor waren werkkrachten nodig en daarom ontmoedigde de Duitse troepen de terugkeer van deze vluchtelingen niet. In tegendeel.
Vooral uit Nederland keerden er uiteindelijk veel mensen terug, omdat Nederland zich graag ontlastte van de druk die de vluchtelingen zetten op de lokale bevolking. De Duitse bezetter werkte mee aan de terugkeer via verschillende routes.
In Engeland en Frankrijk werden daarentegen wel meer inspanningen gedaan om - waar mogelijk - de Belgische vluchtelingen als werkkrachten in te zetten voor hun eigen oorlogseconomie; vooral omdat veel arbeiders daar naar het front werden gestuurd (in tegenstelling tot het neutrale Nederland).
Maar toch keerden ook uit Engeland en Frankrijk mensen terug naar België. Hoe dat in de praktijk
gebeurde
is nog niet altijd even duidelijk. Rechtsreeks waren er geen verbindingen vanuit Engeland, dus moest de terugkeer gebeuren via een buurland. Zowel via Nederland, maar vooral via Frankrijk kon dit.
De bezetter probeerde grensovergangen streng te controleren. De grens met Nederland werd over een lange afstand met elektrische prikkeldraad overspannen. De schrik voor spionage en sabotage was immers zeer groot. Maar de Belgisch-Nederlandse grens was niet voor 100% dicht en doorgang bleef hier en daar mogelijk. Bovendien was het zeer moeilijk om over de grens strikt te bewaken. Sluiproutes om België binnen te komen bleven bestaan.
Onderaan vind je nog enkele nuttige links. Hét referentiewerk inzake Belgische vluchtelingen blijft: Michaël Amara (2028). Des Belges à l’épreuve de l’Exil: Les réfugiés de la Première Guerre mondiale; France, Grande-Bretagne, Pays-Bas, 1914–1918 (Brussels: Editions de l’Université de Bruxelles), 422 pp.
Er zijn nog geen reacties op deze vraag.
Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.
Mariene, estuariene en kustwetenschappen in de breedste zin van het woord.
© 2008-2026
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door Eos wetenschap. Voor vragen over het platform kan je terecht bij ikhebeenvraag@eos.be
