Wat bedoelt men precies met de diaspora van de Joden?

Antwoord

Diaspora zonder hoofdletter (letterlijk het 'uitzaaien') verwijst naar een verspreiding van een volk, en zo zijn er verschillende historische voorbeelden. Meestal gebeurde dat door verbanning, soms ook als een vorm van kolonisatie of bezetting. In het Engels werd de term voor het eerst gebruikt voor de Ierse migratie naar de VS na de hongersnood van 1876, en werd het vooral in de jaren 1950 gebruikt om immigrantengemeenschappen in het VK aan te duiden. Centraal bij elke diaspora is dat een volk zich verplaatst voelt, en een verbondenheid met een moederland behoudt.

De meest spectaculaire diaspora is de Joodse Diaspora, vandaar met een hoofdletter. Het Joodse volk werd in twee bewegingen uit Palestina/Israel/Judea verbannen. Een eerste vond plaats in de 7de eeuw voor Christus, toen de Joodse koninkrijken overwonnen werden door Assyriërs, en een groot deel van de bevolking naar Babylon werd verbannen. Hoewel de meeste Joden rond 630 voor Christus terugkeerden, bleef een aanzienlijk deel tot in de 20ste eeuw aanwezig in het Tweestromenland. Na mislukte opstanden tegen de Romeinen in 70 en 132-136 na Christus, verspreidde een groot deel van de Joodse bevolking zich over Europa. Dat had verschillende redenen: een deel werd als slaaf verhandeld, een deel volgde de economische kansen die het Romeinse Rijk bood, en door het wegvallen van het centrale gezag van de Tempel in Jeruzalem (die definitief vernietigd was) kregen individuele rabijnen meer autoriteit.

Hoewel het merendeel van de Joden verspreid raakte (en nog steeds is), is er altijd een Joodse aanwezigheid gebleven in het gebied waar ze vandaan komen. Er ontstonden wel sterke culturele verschillen tussen twee groepen diaspora, die elk een eigen 'tweede moederland' kregen: sefardische Joden uit Spanje en Portugal, en Ashkenazi uit Oost-Europa. Het Zionisme, dat vanaf de 19de eeuw een terugkeer naar een eigen Joodse staat in Palestina verdedigde, wilde een einde maken aan die Diaspora.