Hoe is de belgische grondwet ontstaan?

Antwoord

Dag Ruben,

Direct na de heftigste strijd in september 1830 werd een Voorlopig Bewind (in het Frans: Gouvernement Provisoire) opgericht, een soort noodregering. Het eerste wat die regering deed, was de onafhankelijkheid officieel uitroepen (op 4 oktober), één van de volgende to-do's was een verkiezing uitschrijven, die plaatsvond op 3 november. 

Die verkiezing was voor een Nationaal Congres van precies 200 leden. Zo'n 30.000 kiezers (enkel mannen, en geselecteerd omdat ze veel belastingen betaalden of een hoog diploma hadden - niet alle volwassenen mochten deelnemen) kozen een groep (enkel mannen) die de nieuwe grondwet en dus ook de nieuwe staatsstructuur moesten schrijven. Gelukkig kozen ze ook 200 plaatsvervangers, want op de negen maanden dat het Nationaal Congres werkte, namen 39 verkozenen ontslag...

Op 10 november kwam dat Congres voor het eerst samen in Brussel. Er werden een voorzitter en ondervoorzitters gekozen, afspraken gemaakt over de manier van werken en stemmen, en een afvaardiging gestuurd naar de Conferentie van Londen, waar Europese grootmachten probeerden een oplossing te vinden voor de oorlogstoestand in België.

Al direct kwamen er ook tegenstellingen binnen het Nationaal Congres aan het licht:

• in de noordelijke provincies/departementen waren er 13 katholieke priesters verkozen, in de zuidelijke enkele sterk antiklerikale figuren;
• in Brugge en Gent waren er ook Orangisten verkozen, die tègen een afscheiding van het Koninkrijk der Nederlanden waren gekant, terwijl de meeste andere leden vaak onafhankelijkheidsstrijders waren en er in het Zuiden zelfs congresleden waren die België wilden laten opnemen in Frankrijk;
• er was ook erg veel onenigheid over de te kiezen staatsvorm: zeker met een parlement, maar er waren zowel voorstanders van een monarchie (met een koning) als van een republiek (met een regent of president).

Uiteindelijk gingen de congresleden heel snel te werk: op 7 februari 1831 was de grondwet klaar en gestemd. Er werd een staatshoofd gekozen (die weigerde), op 24 februari werd een tijdelijke regent verkozen middenin een nieuwe selectieronde voor een staatshoofd, en op 4 juni verkoos het Nationaal Congres Leopold van Saksen-Coburg tot allereerste koning. Die moest, zoals ook in de kersverse grondwet stond, ook trouw zweren aan die grondwet, hetgeen hij (tegen zijn zin) deed op 21 juli 1831, hetgeen met de nationale feestdag wordt herinnerd. Dat nieuw soort grondwet, waarbij een koning wordt gecombineerd met een grondwettelijke basis én veel macht voor een parlement, kende na 1831 redelijk wat navolging in Europa en daarbuiten.

Het Nationaal Congres keurde nog het wapenstilstandsverdrag met Nederland ('de 18 artikelen'), met veel tegenstemmen maar onder druk van de Conferentie van Londen, en schreef parlementsverkiezingen uit voor 29 augustus 1831.

Om het werk van 239 effectieve leden van het Nationaal Congres te eren, werden hun namen op een grote zuil op een van de hoogste punten van Brussel aangebracht, de Congreskolom. Na de Eerste Wereldoorlog werd er ook het graf voor de Onbekende Soldaat toegevoegd aan dat gedenkteken.