Waarom veranderden de Romeinen van gevechtstactiek?

Antwoord

Zowel de wapenuitrusting als de gevechtsformaties van de Romeinse legers veranderden, zij het langzaam. Een paar redenen:

• uiteraard de confrontatie met andere tegenstanders, waaruit lessen werden getrokken: van de Grieks-Macedonische falanxen (gesloten rijen met piekeniers) naar de cavalerietroepen van Carthago (olifanten!), tot de Germaanse stammen...
• de eenvoudige groei van het legerapparaat, waardoor naast de vaste kern van zware infanterie ook gespecialiseerde hulptroepen ontstonden: boogschutters, lichte infanterie, genie, verkenners, belegeringstroepen, grensbewakers...
• en ook de incorporatie van hulptroepen van vreemde origine, die hun eigen wapens en tactieken inbrachten in het Romeinse leger.

Qua tactiek nam Scipio Africanus bijvoorbeeld in de slag bij Zama een les van zijn tegenstander Hannibal: in plaats van in drie ondoordringbare linies aan te vallen, stelde hij zijn Romeinse troepen in één erg brede linie op, waarmee hij de tegenstander kon omsingelen en vastzetten. Men ondervond ook dat beproefde tactieken niet onfeilbaar waren: de befaamde 'schildpad'-truc (testudo) werkte niet tegen een combinatie van boogschutters en snelle cavalerie, zoals in de slag bij Carrhae.

De wapenuitrusting veranderde, zoals je in elk Romeins museum wel kan zien, van maliën (lorica hamata - wellicht ontleend aan de Kelten) naar het typische harnas is strippen (lorica segmentata), van een oval schild (clipeus) naar de typische gebogen, manshoge rechthoek (scutum), en een enorme variatie aan helmtypes.

Ook qua wapentuig waren er evoluties. Het klopt niet dat de lange werpsperen (pila) verdwenen, ze werden wel aangevuld. Ze kregen 'Spaanse' korte steekzwaarden (gladii) erbij, verborgen in hun schild ook verzwaarde werppijlen (plumbata) of kortere werpsperen (veruta). Collega's van de zware infanterie waren meer mobiel, en uitgerust met bogen of kortere werpsperen werkten, of zelfs strijdbijlen en katapultartillerie gebruikten. Rond 250 v. Chr. verving een iets kortere werpspeer (spiculum) de traditionele pilum, maar sommige onderzoekers menen dat het gewoon een nieuwe naam voor hetzelfde wapen was - anderen geven aan dat onder Germaanse voorbeelden de punt werd verkort.

De samenstelling en organisatie van het leger veranderde sterk, zeker na de professionalisering onder Scipio rond 200 v. Chr., onder Caesar en Augustus aan het begin van onze jaartelling, en nog eens sterk bij het einde van de Pax Romana rond 150 n.Chr.