De Amerikaan James Randi is een beroemde bestrijder van pseudowetenschappen en nep-paranormale fenomenen. Hij werkte zelf ooit als professionele goochelaar en kent dus alle trucjes door en door. Randi heeft een enorm geldbedrag (momenteel 1 miljoen dollar) beloofd aan de eerste die een echte paranormale eigenschap kan demonstreren. Bijvoorbeeld een waarzegger die alles correct voorspelt -- of daarom niet eens alles, maar gewoon meer dan je toevallig correct kan gokken -- en dat zonder trucjes.
Met trucjes bedoel ik in dit geval: informanten die gegevens verzamelen over mensen in het publiek, scherpe psychologische observatie van hoe de gesprekspartner reageert op wat je zegt, vage voorspellingen die voor allerlei interpretaties vatbaar zijn en dus niet anders kunnen dan op een of andere manier uitkomen... dat zijn de typische misleidingen waarmee waarzeggers hun toeschouwers imponeren.
Om dergelijk bedrog uit te sluiten, stipuleert Randi dat de test moet gebeuren in gecontroleerde omstandigheden waarmee beide partijen instemmen. Op die manier kan Randi omstandigheden eisen waarin geen bedrog mogelijk is, en kan de waarzegger een eventuele mislukking achteraf niet aan de omstandigheden toeschrijven (waarmee hij immers akkoord is gegaan). En als de waarzegger niet akkoord gaat met omstandigheden waarin hij geen bedrog kan plegen, tja...
De uitdaging loopt al tientallen jaren en is wijd en zijd bekendgemaakt, maar tot nu toe is ze door geen enkele waarzegger of andere bezitter van paranormale eigenschapen gewonnen. Op zich is dat nog geen onwrikbaar bewijs dat die eigenschappen niet bestaan: misschien zijn mensen met zulke gaven gewoon niet geïnteresseerd in geld? Maar juist de meest beroemde "paranormale" figuren, die veel verdienen door op tv te verschijnen en dus duidelijk wél op geld uit zijn, durven de uitdaging niet aan uit schrik ontmaskerd te worden. Het feit dat Randi's miljoen nog niet de deur uit is, lijkt me dus een zeer sterke aanwijzing dat er geen paranormale krachten bestaan -- volgens ongeveer dezelfde redenering als die van jou.
Nu was je vraag eigenlijk waarom er geen echte waarzeggers of waarzegsters bestaan. Het is niet zo gemakkelijk om daar een antwoord op te geven. Je zou ook kunnen vragen waarom een mens niet door een gesloten deur kan lopen: dat is nu eenmaal hoe de fysica in ons universum werkt. De tijd loopt in één richting omdat de wetten van de oorzakelijkheid een strikte volgorde voorschrijven: eerst moet je de deur openen, dan pas kan je erdoor. Op basis van je kennis van die wetten heb je meestal wel een idee van wat er gaat gebeuren -- je weet bijvoorbeeld bijna zeker dat de deur zal opengaan wanneer je de grendel losmaakt -- maar je kan niet rechtstreeks "zien" wat nog niet gebeurd is.
Hopelijk heb je iets aan dit antwoord. Stel gerust nog een vraag als je meer wil weten.
Robrecht Vandemeulebroecke
