Wie startte de NAVO?

Antwoord

Dag Justin,

Het begon zelfs vóór het Verdrag van Brussel:

• In 1941 tekenden het Verenigd Koninkrijk (inclusief Canada) en de Verenigde Staten al het Atlantisch Verdrag, waarbij ze elkaar militaire bijstand beloofden, na de toekomstige afloop van de Wereldoorlog die dan woedde.
• In 1947 werd met het Verdrag van Duinkerke ook een militair bondgenootschap gesloten tussen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.
• In 1948 werd met het Verdrag van Brussel een bondgenootschap gesloten tussen de Benelux-landen (België, Nederland en Luxemburg), het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Bijzonder was dat het ook over economische en politieke samenwerking ging, en de volgende drie jaar werd uitgehold omdat er nieuwe verdragen ontstonden: de Raad van Europa (1949) en de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951). Een militaire samenwerking tussen de leden bleef moeilijk.

De Verenigde Staten wilden nauwer betrokken worden bij die pogingen om een vooral West-Europees bondgenootschap te vormen. Er ontstonden rond 1949 ook serieuze spanningen met communistische regimes in Centraal-Europa: de staatsgreep in Tsjechoslovakije in 1948, het isolement van en de luchtbrug naar Berlijn in 1948-1949, de Griekse burgeroorlog in 1949, de crisis rond de Bosporus en Dardanellen in 1946-1953, de bouw van het IJzeren Gordijn. De Verenigde Staten wilden ook na vijf jaar militaire bezetting van Duitsland eindelijk een effectieve militaire samenwerking uitbouwen, zodat ze werk kon maken van een Truman-doctrine: het indammen van communistische invloeden overal ter wereld.

Alleen konden de Verenigde Staten dat niet. Daarom werd op 4 april 1949 het Noord-Atlantische Verdrag ondertekend in Washington DC door 12 partnerlanden, waarmee de Noord-Atlantische Verdrags Organisatie werd opgericht. In 1951, in volle Korea-oorlog, werd het eerste gezamenlijke hoofdkwartier (SHAPE) opgericht, een secretaris-generaal aangesteld, de eerste gezamenlijke oefeningen gehouden en afspraken gemaakt over uniformiseren van materiaal, structuren en gebruik van elkaars militaire bases.

De trekker was duidelijk de Verenigde Staten, in het bijzonder president Harry Truman en zijn buitenlandminister (Secretary of State) Dean Acheson, hoewel het verdrag zelf voornamelijk door de Canadese buitenlandminister Lester B. Pearson werd  geschreven.

De samenstelling groeide, van 12 tot vandaag 32 leden:

• 1949: Oprichting door België, Canada, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten van Amerika, Denemarken, IJsland, Italië, Noorwegen en Portugal
• 1952: Griekenland en Turkije
• 1955: West-Duitsland 
• 1966-2009: terugtrekking van Frankrijk uit de NAVO
• 1982: Spanje (na Franco-regime)
• 1990: verenigd Duitsland
• 1999: Tsjechië, Polen en Hongarije (Visegrad-groep)
• 2004: Bulgarije, Roemenië, Slovenië, Estland, Letland en Litouwen (Vilnius-groep)
• 2017: Montenegro
• 2020: Noord-Macedonië
• 2023: Finland (na de Russische inval in Oekraïne)
• 2024: Zweden

Niet alle leden traden toe onder dezelfde voorwaarden. Zo zijn de meeste Scandinavische landen voorzichtig om buitenlandse nucleaire wapens op hun grondgebied toe te laten, en sluit Frankrijk de NAVO-inzet van haar eigen nucleaire wapens helemaal uit.