Waarom worden mensen zo hard beïnvloed door sociale media, als het over eten en eetstoornissen gaat?

Antwoord

Dag Giulia,

Wat een actuele vraag! Sociale media hebben inderdaad veel invloed op hoe mensen denken over eten en hun lichaam. Maar niet alleen sociale media heeft deze invloed. Ook bijvoorbeeld reclame kan dit teweeg brengen. Een bekende onderzoeker, Robert Cialdini, beschreef zeven beïnvloedingsprincipes die goed uitleggen waarom dat zo werkt.

De 7 principes van Cialdini

1. Sociale bewijskracht: We doen wat anderen doen. Als je duizenden mensen ziet die “gezonde” recepten delen, detoxen of calorieën tellen, lijkt dat de normale of juiste manier om met eten om te gaan. Je kent vast veel jongeren die zich vergelijken met wat "in" of populair lijkt en hun gedrag hierop afstellen.

2. Sympathie: We laten ons sneller beïnvloeden door mensen die we leuk of inspirerend vinden – zoals influencers. Hoe meer we ons in deze persoon kunnen herkennen of hoe leuker we deze persoon vinden, hoe sterker het effect.  Heb je ooit een verkoper aan de deur gehad? De kans is groot dat hij of zij iets gemeenschappelijks zoekt tussen jullie: dezelfde hobby, een voorliefde voor koud of warm weer... Zo probeert hij van deze regel gebruik te maken. Hoe meer jij denkt dat deze persoon op jou lijkt en hoe toffer je hem vindt, hoe groter de kans dat hij je overtuigt iets te kopen! Op sociale media wordt dit ook vaak gedaan. Denk maar aan filmpjes die een vraag stellen zoals "Vind jij een hamburger ook lekkerder dan groenten?" waarna de influencer je vertelt dat hij/zij dit OOK vindt - net als jij!

3. Autoriteit: Iemand die zegt dat hij voedingsexpert, coach of fitnesstrainer is, klinkt betrouwbaar, ook al klopt dat niet altijd. Dat is de reden dat de acteur in een tandpasta-reclame altijd een witte jas draagt! Maar natuurlijk hoeft dat helemaal niet waar te zijn: je mag jezelf 'coach' of 'voedingsexpert' noemen zonder dat je hiervoor gestudeerd hebt. Bovendien weet zelfs een echte coach of fitnesstrainer ook niet altijd wat gezond is. 

4. Schaarste: We zijn heel gevoelig voor 'geanticipeerd schuldgevoel'. Dit is eigenlijk bang zijn om achteraf ergens spijt van te hebben. Berichten zoals “alleen vandaag deze detoxkuur met korting” of “deze superfood moet je NU proberen” creëren het gevoel dat je iets zult missen als je niet snel reageert. Dat verhoogt de druk om mee te doen, want je wil natuurlijk geen spijt hebben als je niet meedoet!

5. Wederkerigheid: Voor wat hoort wat - dat is meestal hoe we worden opgevoed. Dit is dan ook sterk ingebakken in ons systeem. Influencers geven vaak “gratis” tips, recepten of e-books. Daardoor voel je je geneigd iets terug te doen — bijvoorbeeld door hun producten te kopen of hun kanaal te volgen. 

6. Consistentie en commitment: Als iemand publiekelijk deelt dat hij of zij bezig is met “gezond eten” of “fit worden”, voelt die persoon de druk om dat vol te houden. Dat kan leiden tot rigide eetgedrag of eetstoornissen als die consistentie te ver doorgedreven wordt. Misschien begint het met het vervangen van je koek om vier uur door een appel, maar wordt het al snel een suikervrije maand. Veel bekende eetstoornissen begonnen ooit als een kleine, gezonde aanpassing, maar gingen steeds verder.

7. Eenheid: Je kent het vast wel: dat vreselijke gevoel van ergens niet bij te horen. Online gemeenschappen rond eten (“fitfam”, “vegan community”, “clean eating”) geven een gevoel van verbondenheid, identiteit. Je hoort ergens bij. Dat kan positief zijn (misschien eet je inderdaad nu een appel in plaats van een koekje), maar ook problematisch als iemand het gevoel krijgt dat hij moet voldoen aan (steeds strengere) groepsnormen om erbij te horen.  

Conclusie

Deze zeven "trucjes" kunnen gebruikt worden om andere mensen te beïnvloeden. Reclamemakers en gebruikers van sociale media gebruiken ze dan ook vaak ten voordele van hun eigen populariteit. Het klopt dat ze daarbij geen rekening houden met jouw (mentale) gezondheid!