Wat waren de taken van een luitenant-admiraal in vroegere tijden?

Antwoord

De titel is een 16de eeuwse uitvinding van de zeemacht bij uitstek op dat ogenblik, de Republiek der Nederlanden.

De naam 'admiraal' is vermoedelijk afkomstig van het arabische 'emir-al-bahr' (aanvoerder-ter-zee) en was in het begin een tijdelijke titel, die enkel duurde zolang het konvooi of de vloot samen was of zolang de expeditie of het beleg duurde. In de 16de eeuw werd dan een admiraliteit opgericht, met een permanente admiraal. Eerst was dat in Veere, met een ondergeschikte vice-admiraliteit in Duinkerke. Die vice-admiraal in Duinkerke was dus geen plaatsvervanger, maar een ondergeschikte bevelhebber.

Al vóór de Tachtigjarige Oorlog werd het gezag van de Spaansgezinde admiraliteit betwist in de noordelijke Nederlanden, vooral door Holland. De eerste luitenant-admiraal werd door admiraal Filips van Horne aangesteld, maar de naam vond vooral ingang na diens terechtstelling: de afgescheurde Nederlanden richtten vijf eigen admiraliteiten (of oorlogsvloten) op, met aan het hoofd telkens een luitenant-admiraal, die dezelfde rang had als een admiraal, maar niet de Spaansgezinde bijklank van die titel. Ze vergaderden ook in admiraliteitscolleges, die niet die gecentraliseerde structuur hadden zoals de Spaanse vloot. Het voorzitterschap van dat college werd ofwel waargenomen door de stadhouder (het staatshoofd), ofwel heel soms door een luitenant-admiraal-generaal uit de eigen rangen (eerst Michiel de Ruyter, later Cornelis Tromp, waarna de titel weer in onbruik raakte). Wie een samengestelde oorlogsvloot aanvoerde, kreeg de tijdelijke en officieuze titel 'vlootvoogd' - alles om de besmette titel 'admiraal' te vermijden, en om duidelijk te maken dat het om een meervoud ging, eerder dan één aanvoerder.

Dat betekende ook dat luitenant-admiraals eigenlijk dezelfde rang en bevoegdheden hadden als admiraals in vloten van andere staten. Ook de Nederlanders hadden vice-admiralen, maar die waren ondergeschikt en plaatsvervangend aan de luitenant-admiralen. Ze hadden dus technisch gezien beter vice-luitenant-admiralen geheten, maar dat was te zeer samengesteld.

Omdat de Nederlandse vloten zo toonaangevend waren, werd het voorvoegsel 'luitenant-' in de betekenis van 'zo goed als' ook in andere vloten overgenomen, en later ook bij landtroepen: luitenant-generaal en luitenant-kolonel.