Hoe ging het evacueren van gewonden en gesneuvelden en het opruimen van materiaal in zijn werk na de invasie op de stranden van Normandië (1944)?

Antwoord

De voorbereidingen waren al ruim vooraf genomen: in 1942 was er al het plan om een massale invasie vanuit zee op Noord-Frankrijk uit te voeren, Operation Roundup, die werd afgeblazen ten voordele van een invasie in Noord-Afrika, Operation Torch. De mislukte raid op Dieppe in augustus 1942, Operation Jubilee, gaf ook enkele belangrijke lessen:

• Zo'n landing levert erg veel gewonden op, zodat er vooraf rekening moet mee worden gehouden: verantwoordelijkheid voor gewondentransport, EHBO-eenheden, triagepunten, noodchirurgie, dispatching naar gespecialiseerde ziekenhuizen in Groot-Brittannië. Vooral bleek de nood aan goede raming van het aantal gewonden, om de medische logistiek te kunnen voorzien (eerste dag 12% gewonden, de volgende twee dagen telkens 6,5%).
• De meeste gewonden vallen in de eerste aanvalsgolven, waarbij verzorging op het strand is uitgesloten en dus evacuatie noodzakelijk is. Bovendien werkt de aanwezigheid van veel gewonden in de frontlinie demoraliserend: ze moeten er zo snel mogelijk weg.
• De meeste hospitaalschepen zijn te groot, te traag en te kwetsbaar voor gebruik bij zo'n landing. Kleinere hospitaalschepen waren nodig, vaak omgebouwde ferryschepen, die onder bescherming van het Rode kruis konden varen.

In de aanloop naar de landing in Normandië werkten vanaf februari 1944 twee Brits-Amerikaanse groepen aan de logistieke ondersteuning van de invasie: ADSEC zou de logistiek vanaf de landing tot 40 dagen later organiseren, FECOMZ (ook wel 'Forward Echelon') zou het daarna overnemen, zodra er meer beweegruimte in Frankrijk was. Omdat de tijd ontbrak, baseerden die plangroepen zich sterk op eerdere voorbereidingen. 'Logistiek' ging voor hen erg breed, over de toevoer van munitie en voertuigen, van de verdeling van brandstoffen en soldij, tot voeding en veldhospitalen.

Uw vraag betreft vooral ADSEC, omdat in die eerste veertig dagen vooral werd geëvacueerd en opgeruimd vanaf de stranden. De medische dienst van ADSEC ontwikkelde daarvoor het medische deel van het Neptune plan. Zoals gezegd, was dat sterk gebaseerd op eerdere plannen en ervaringen.

• Een les uit het Italiaanse front betrof kleine battalions medische en logistieke troepen toegevoegd aan grotere infanterie-eenheden, die telkens net achter de gevechtslinie zorgden voor opruiming (vooral van mijnen), noodhulp en vooral evacuatie. Die kleinere eenheden hadden materiaal mee voor 3 dagen.
• Uit Operation Jubilee kwam het idee van speciale logistieke brigades die onmiddelijk na de eerste infanteriegolf met zwaarder materiaal kwamen, en 10 dagen zelfstandig konden opereren. Zij zetten o.a. ook bulldozers in, en bouwden de allereerste veldhospitalen op de stranden zelf. Binnen 24 uur was er al een tentenhospitaal om Omaha beach!
• Eerdere plannen voorzagen al in het dubbel gebruik van landingsbanen als van de zeehaven van Cherbourg (zowel toevoer van troepen en materiaal, als evacuatie van gewonden).
• Al in 1943, net na Operation Torch, verscheen een handboek voor noodhulp door artsen, met bondig advies over levensreddende, niet-definitieve chirurgie en over noodhulp bij psychische trauma's tijdens gevechten.

Ook waren er een paar complete nieuwigheden in Neptune:

• De landingsschepen voor tanks (LST, Landing Ship Tank) bleken geschikt voor evacuatiedoeleinden van strand naar de kleinere hospitaalschepen. Ze moesten na het lossen toch zo snel mogelijk weer het strand vrijmaken, en hadden een ruim en beschut dek, waar na aanpassingen gewonden op draagberries terecht konden. Meer dan de helft van de LSTs werd op die tweede taak voorzien. De LSTs hadden ook nadelen: ze waren zonder zware vracht erg onstabiel (en dus onbruikbaar als noodhospitaal), vuil, koud en konden wegens hun dubbel gebruik niet rekenen op Rode Kruis-markeringen.
• Waar eerder met bloedplasma werd gewerkt, wilde men met veel moeilijker houdbaar donorbloed werken, omdat dat betere resultaten bij transfusies gaf. Daarvoor dienden echter massale bloeddonaties worden georganiseerd, en speciale mobiele koelsystemen.
• Vooral de medische logistiek op het thuisfront werd grondig aangepakt, omdat die ervoor ronduit chaotisch was. De Britse apotheekdepots werkten zonder centrale inventaris. Amerikaanse veldhospitalen werden voor verzending niet gecontroleerd op kwaliteit en volledigheid. En soms ging het om levensgevaarlijke verwarring: Britten gebruikten groene gastanks voor CO2, terwijl Amerikaanse anesthesisten gewend waren dat die kleur voor zuurstoftanks werd gebruikt. Een grondige reorganisatie van alle depots in Groot-Brittannië in april-mei 1944, en een kwaliteitszorgsysteem bij de productie van legermateriaal maakte dat de toelevering vlotter werd. Veel aandacht ging bijvoorbeeld naar de productie van drijvende, waterdichte containers met verbandmateriaal.
• 25 Britse burgerziekenhuizen werden geselecteerd voor tweede- of derdelijnshulp aan de geëvacueerden, op basis van hun expertise, eerder dan aparte militaire hospitalen die nooit de toevloed van gewonden zouden aankunnen.
• Opmerkelijk is dat ook rekening werd gehouden met niet zo evidente medische problemen: een overdonderende medische vraag van zwaar verwaarloosde Franse burgers, het gevaar van besmettelijke ziekten meegebracht door Oost-Europese dwangarbeiders, geslachtsziekten die hun eigen mannelijke troepen zouden oplopen na wekenlang isolement voor de invasie. Maatregelen varieerden van inenting, voorlichting, strenge hygiëne, organisatie van bordelen (nochtans verboden in Groot-Brittannië) en verspreiding van voorbehoedsmiddelen. Er werd zelfs massaal experimentele medicatie tegen zeeziekte toegediend!

Wat het begraven van doden betreft, dat gebeurde al een eerste keer vier dagen na D-Day, op het strand zelf, onder leiding van de Graves Registration, maar door opgevorderde infanteristen. Die eerste begrafenis gebeurde zonder enige ceremonie en op het strand en in de duinen zelf, om hygiënische redenen en om verse troepen niet te ontmoedigen.