Wat zijn speculanten, hoe gaan ze te werk en hoe halen zij voordeel uit een oliecrisis?

Glenn, 18 jaar
1 oktober 2008

Uit een studie van Amerikaanse politici die de Wall Street Journal konden inkijken is gebleken dat de oliehandel op de oliebeurs Nymex voor 71% in de handen zou zijn van speculanten. De OPEC beweert dat de hoge olieprijs te wijten is aan speculanten, geopolietieke spanningen en de zwakke dollar. Voor zover ik verstaan heb zijn speculanten geen effectieve oliegebruikers, maar hoe zit dat dan juist? En zijn er geopolitieke spanningen, zoals de OPEC beweert? Ik heb is wat meer opgezocht over Nymex (dat nu gefuseerd is met CME heb ik verstaan) en dat blijkt een termijnbeurs te zijn, heb niet echt een idee van wat dat is. Ik vraag mij af hoe het echt komt dat de olieprijzen zo hoog zijn, doordat de vraag blijft stijgen, maar links en rechts hoor je toch altijd weer de term "speculanten" vallen.

Antwoord

In de marktcontext waar jij op doelt zijn speculanten mensen die effecten/goederen kopen of verkopen met als doel op (zeer) korte termijn winst te maken, maar niet om deze langere tijd als belegging vast te houden. Een speculant richt zich dus op een kortetermijnverschil tussen aankoop- en verkoopprijs van het effect zelf, terwijl een 'traditionele' langetermijnbelegger zich in de eerste plaats zal richten op opbrengsten inherent aan de prestaties van de economische entiteit achter het effect (bijvoorbeeld jaarlijkse dividenden uitbetaald via aandelen in een bepaald bedrijf). In de praktijk maakt een gemiddelde belegger gebruik van beide manieren om winst te maken.

Een speculant gaat eigenlijk bedrieglijk eenvoudig te werk: hij/zij koopt iets aan lage prijs en verkoopt dat dan aan een hoge prijs, en/of verkoopt iets aan een hoge prijs om dan in de toekomst iets dat laag geprijsd staat aan te kopen (soms zelfs hetzelfde goed als dat wat hij/zij daarvoor verkocht heeft). Wat heeft dat nu te maken met olie, en met de NYMEX? De NYMEX (New York Mercantile EXchange) is wat men noemt een commodities futures exchange, een beurs waar niet de goederen zelf worden verhandeld, maar de contracten om een bepaalde hoeveelheid goederen tegen een bepaalde prijs op een bepaald punt in de toekomst te leveren ("goederencontracten met een termijn", vandaar de naam termijnmarkt). De NYMEX handelt in zo'n contracten aangaande ruwe olie, gas, geraffineerde olieproducten, maar ook goud, kolen en zelfs uranium.

Een zuiver hypothetisch voorbeeld maakt duidelijk hoe dit in mekaar zit. Uit de golf van Oman vertrekt op 1 december 2008 een schip met 1.000 vaten ruwe olie aan boord, voor een prijs van pakweg 50 dollar per vat, met als doel het op 1 januari 2009 af te leveren in de haven van Antwerpen. Aan deze beweging is een futures-contract gekoppeld dat in totaal 50.000 dollar aan olie vertegenwoordigt (50 dollar x 1.000 vaten: in de praktijk zijn het echter tientallen contracten voor verschillende aantallen vaten, maar dat rekent lastig). Stel dat de relatieve vraag naar olie ondertussen stijgt en/of het relatief aanbod daalt, dan wordt olie uiteraard duurder: de prijs stijgt naar pakweg 60 dollar per vat. Bingo: het futures-contract is plotseling 10.000 dollar méér waard - het laat de contracthouder immers toe om 50 dollar per vat te betalen en elk van die 1.000 vaten onmiddellijk voor 60 dollar verder te verkopen. Speculanten die denken dat de olieprijs nóg meer zal stijgen, zullen dit futures-contract willen overkopen. Zij hopen zelf het contract zeer snel verder te verkopen, zeker vóór 1 januari 2009, want ze willen niet met de eigenlijke olie opgescheept zitten - het opslaan van olie, het verwerken, het transporteren, kortom de eigenlijke fysieke economische productieketen interesseert hen niet, zij willen gewoon snel winst maken door hun massa kapitaal in te zetten voor iets dat zij denken dat ondergewaardeerd is, en waarbij ze hopen dat de marktsituatie zo zal evolueren dat ze datzelfde goed met winst kunnen verkopen. Ondertussen hebben ze niets maar dan ook niets bijgedragen/veranderd aan het goed zélf, laat staan aan het economisch productieproces. Sommigen beweren dat ze daarom ook niks bijdragen aan de economie op zich - maar daar laat ik je zelf over oordelen. Uiteindelijk betekent dit in de praktijk dat de olie in ons schip uit Oman al een vijftigtal keer van eigenaar kan zijn veranderd tegen dat het in Antwerpen aankomt... Een courant gegeven in de grondstoffenhandel.

De NYMEX richt zich expliciet op speculanten en doet dit in nogal romantische bewoordingen omtrent hun activiteiten: "Most speculators don't try to push the market in any direction - a fool's errand if there ever was one - instead they follow the trend, attempting to time their transactions by buying low and selling high - or first selling high and later buying back low. This flexibility to initiate a strategy as either a buyer or a seller, depending on your view, is one of the beauties of the futures markets." Nochtans zit hier wel een addertje onder het gras met nogal onprettige gevolgen voor de eigenlijke verbruiker, wat je zelf al aangeeft door je verwijzing naar de invloed van speculanten op de olieprijs.

In een ideale wereld wordt olie geproduceerd en verkocht tegen een prijs die bepaald wordt door aanbod van de eigenlijke producent en vraag van de uiteindelijke consument (het principe van vraag en aanbod). Speculanten willen van een bepaalde prijsevolutie profiteren door zo vroeg mogelijk in deze trend in te stappen en er zo laat mogelijk uit te stappen - zij hopen in een stijgende trend op een "laag" punt futures voor olielevering aan te kopen, en ze op een later "hoog" punt weer te verkopen; het verschil in geld tussen beide punten is hun winst. Wanneer een speculant nu een future voor olie op een "laag" punt aankoopt, wordt de vertegenwoordigde olie eigenlijk aan de markt onttrokken, of wordt de aangekochte olie onmiddellijk terug te koop gesteld tegen een iets hogere prijs. Er blijven minder "goedkopere" futures (en minder olie) over, waardoor de prijs een beetje zal stijgen - de volgende speculant betaalt een beetje meer. En als er véél speculatiebewegingen zijn, worden dat ook véél beetjes meer. De prijs wordt sterker opgedreven dan eigenlijk het geval zou moeten zijn afgaande op reële productie en consumptie van olie. Hoe meer speculatie, hoe sneller en hoe hoger de prijs stijgt tot het "hoog" punt. Een individuele speculant zal op deze manier slechts een minuscule invloed op de prijsevolutie uitoefenen, maar een grote groep speculanten en/of een speculant met héél veel kapitaal zal wél een zichtbaar effect hebben. Zo had het Zwitserse trading-agentschap Vitol in juni dit jaar ongeveer 11% van alle oliecontracten op de NYMEX in haar portfolio - in de praktijk betekende dit dat zij alléén al door het feit dat zij zo een hoeveelheid contracten kocht de prijs dermate opdreef dat ze onmiddellijk winst maakte als ze deze meteen weer verkocht, onafhankelijk van de "echte" beweging van de olieprijs afgaande op reële vraag en aanbod.

De speculanten halen voordeel uit de oliecrisis doordat de olie op korte tijd zowel stijgt als daalt, wat uiteraard ook betekent dat het verschil tussen een lage koopprijs en een hoge verkoopprijs op zeer korte termijn geschiedt én de mogelijkheden hiervoor snel achter elkaar gebeuren - in een wereld die effectiviteit uitdrukt in "winst per tijdsperiode" is dit zeer positief. Speculanten profiteren van deze volatiliteit (= prijsschommeling op de markt) en dragen er zelf toe bij, wat niet slecht is voor een groep lieden die eigenlijk niks concreets produceert.

Kort: speculanten hopen op korte termijn winst te halen door iets goedkoop te kopen en dat liefst niet veel later duurder te verkopen, zonder dat wat ze kopen/verkopen intrinsiek te veranderen. Hierdoor hebben ze een soort van hefboomeffect op de reële prijsevolutie van datgene waar ze in handelen (waarbij "reëel" verwijst naar "verbonden aan reële productie en consumptie"), wat in de praktijk vaak betekent dat ze bij een prijsstijging de prijs ietwat zullen opdrijven door hun activiteiten. Dit is geldig voor eender wat waar ze in speculeren: olie, zoals in dit geval, maar ook andere goederen (zoals een aantal jaar geleden koffie en cacao), en aandelen (en andere effecten).

Meer informatie:
- http://en.wikipedia.org/wiki/New_York_Mercantile_Exchange
- http://en.wikipedia.org/wiki/Futures_exchange
- http://en.wikipedia.org/wiki/Futures_contracts

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen