Mag een wet en KB retroactief toegepast worden en waar ligt het verschil?

David, 18 jaar
26 februari 2012

Blijkbaar is er een verbod van het B.W., mogen wetten daar van afwijken en kunnen ze zo dus toch retroactief worden toegepast? In sommige gevallen is er echter een verbod door de EVRM en de grondwet en dan is retroactiviteit niet mogelijk. Klopt dit? En waarom mogen KB's niet retroactief worden toegepast?

Antwoord

De terugwerkende kracht van rechtsnormen is een ingewikkeld vraagstuk. Soms kan het best nodig zijn (bijvoorbeeld om een fout te herstellen van de wetgever), soms is het heel problematisch (als de wetgever probeert een lopend rechtsgeding te beïnvloeden).


a) besluiten (KB's en andere)
Het legaliteitsbeginsel en de hïërarchie der normen eisen dat de lagere rechtsnorm in de piramide niet mag afwijken van de hogere: dat wil zeggen dat een besluit basis moet vinden in de wet. Nu, art. 2 van het BW zegt inderdaad dat wetten enkel voor het toekomende beschikken. Dat wil zeggen dat besluiten zich daaraan houden moeten.

b) wetten
Art. 2 BW is zelf natuurlijk ook maar een wet, en de latere wet heeft in geval van conflict voorrang op de eerdere. Daarom dient dit artikel niet als een verbod op de terugwerkende kracht van wetten.
Vroeger gold het verbod op terugwerkende kracht enkel als richtlijn voor de wetgever ("best niet doen"), maar via een aantal andere grondwettelijke bepalingen (basis in Grondwet en EVRM) is daar toch kentering in gekomen.
Zo zullen het gelijkheidsbeginsel, de bescherming van legitieme belangen als onderdeel van het eigendomsrecht, het beginsel van de scheiding der machten, vereisen dat de wetgever heel zorgvuldig is met de terugwerkende kracht en deze steeds goed verantwoordt (het Grondwettelijk Hof vereist minstens een legitieme doelstelling en dwingende redenen van algemeen belang). Dit geldt zeker en vast wanneer er rechtszaken over dit onderwerp hangende zijn, dan is nog meer omzichtigheid geboden. Het mag zeker niet de bedoeling zijn van de wetgever om voor zichzelf een betere uitkomst te bekomen.

Hiernaast geldt, zoals je aangaf, een bijzonder geval: in strafzaken mag de materiële strafwet nooit terugwerken. Dat is logisch: je kan niet achteraf bestraft worden voor iets wat toen niet verboden was (hier is nog een uitzondering: de mildere strafwet, dwz een lagere straf volgens de latere wet, deze mag wel terugwerken).


Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

 Werner Vandenbruwaene

staatsrecht, bestuursrecht, Europees institutioneel recht

Universiteit Antwerpen
Prinsstraat 13 2000 Antwerpen
http://www.uantwerpen.be

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen