Vanwaar het paradoxaal antwoord op Jorgs vraag: Wat is de zin van het leven ?

Dehond , 37 jaar
2 mei 2009

In juni 2008 stelde Jorg de vraag over wat is de zin, het doel van het leven.
Licentiaat Dhaenen antwoordt: Er is geen zin, er is geen doel. De eerdere zin en het doel is geschept door de mens zelf, beïnvloed door het dualisme, scheiding van geest en lichaam, ontsproten aan het denken van de Griekse filosofen, o.a. Aristoteles. Door de relativiteitstheorie en de kwantummechanica werd de klassieke Griekse visie zwaar aangetast, zoniet volledig geëlimineerd. Daarom is er geen zin en doel. Je bent zelf verantwoordelijk voor de zin en het doel van je leven antwoordt Dhaenen. Hij gaat verder, "doe iets wat zin en doel heeft voor de kosmos, zoek daar je zin."
Dit is toch enigszins paradoxaal omdat hij enerzijds toegeeft dat de zin en het doel gedachtespinsels zijn van de menselijke geest maar anderzijds wel zegt dat je best iets doet wat de kosmos ten goede komt. Hier wordt toch een beetje een zin en doel opgedrongen aan iemand terwijl er eigenlijk helemaal geen is. Bovendien is iets goeds doen voor de kosmos zo vaag en heeft dat voor iedereen verschillende interpretaties. Is dat niet gevaarlijk omdat daardoor verschillende levensvisies met daaraan de consequente betreffende levensstijl verbonden, op één dezelfde lijn geplaatst worden? Iemand die een onbaatzuchtig leven leidt krijgt misschien dezelfde waarde toegedicht als iemand die een überras wil creëren door de eliminatie van de zwakken mee te helpen organiseren. Beider standpunt is dat ze iets goeds doen voor de kosmos.
En is beweren "dat je zelf verantwoordelijk bent voor de zin van je leven" niet hetzelfde als te beweren dat de zin is dat je zelf de zin moet zoeken terwijl er eigenlijk geen is, er eigenlijk niks te zoeken valt?
Komt daar nog bij dat die zoektocht, die er a priori geen is, voor een aanzienlijk deel door de maatschappij waarin we leven wordt bepaald. Vooral door verwachtingspatronen te creëren voor jongen mensen. Succesvol studeren, later goed betaalde job hebben, als je getalenteerd bent die talenten gebruiken om iets nieuw te ontdekken ten goede van die maatschappij, een stabiel gezin bouwen, enz... Waar ligt dan de eigen verantwoordelijkheid bij het zoeken naar die zin? Zijn we niet te hard geconditioneerd door de wereld waarin we leven om te spreken over eigen verantwoordelijkheid bij die zoektocht? En worden we niet dikwijls gedwongen om een andere weg in te slaan dan degene die we in onze gedachten hebben door een permanente aaneenrijging van onvoorziene omstandigheden?
Als men het antwoord van Dhaenen dan nog consequent doortrekt dan betekent dat ook dat indien men faalt bij het creëren van je eigen zin en doel dat dat je eigen verantwoordelijkheid is. Net zoals men er misschien wel in slaagt. Zou men dan kunnen zeggen dat zowel frustratie, als geluk, die het gevolg zijn van het al of niet slagen van de inlossing van je "eigen gecreërde zin" eigenlijk valse gevoelens zijn omdat je, zoals aangetoond, de verantwoordelijkheid voor je eigen levenszin voor een aanzienlijk deel niet bij jezelf ligt?
Geeft de steeds verdere ontwikkeling van de wetenschap, het ter zijde gelaten van het praktisch nut voor de maatschappij, niet meer en meer de illusie dat we ons leven in eigen handen hebben terwijl dit eigenlijk niet zo is?
Het antwoord op deze vraag brengt verregaande consequenties met zich mee, bijvoorbeeld frustratiegevoelens omdat we aan onze zin van het leven niet beantwoorden zonder daarmee rekening te houden dat deze zin ons eigenlijk opgedrongen is, en kan een heel maatschappelijk denkbeeld, met daaraan verbonden de levensstijl voor heel wat individuen, aan het wankelen brengen.
Zou het daarom eens niet zinvol zijn om die vraag in alle ernst te laten onderzoeken? Of werd deze al onderzocht en zoja in welk werk staat die vraag dan beantwoord?

Antwoord

Hier zijn geen boeken maar bibliotheken over vol geschreven, religieuze en filosofische. Ik ben het zowel eens met het antwoord van Dhaenen als met uw kritische opmerkingen. In strikte, niet-biologische zin heeft het leven inderdaad geen (hogere) zin. Op het eerste gezicht is er geen ander doel dan leven doorgeven, voortplanting, genen voortzetten, de soort bestendigen. Veel mensen vonden en vinden daarin een flink stuk zin. Anderen, zoals ik, blijven bewust kinderloos en zoeken andere, culturele wegen (culturele bestendiging) om zin te geven aan hun bestaan. Doorgaans doen ze dat door, gebruik makend van wat ze bij geboorte en door opvoeding (in de ruime zin van dit begrip) 'ontvangen hebben', aan te vullen, bij te stellen, te corrigeren, uit te breiden (wat je maar wil, afhankelijk van de min of meer goede sociaal-economische situatie waarin iemand terechtgekomen is). Je neemt de fakkel als het ware over om hem aangevuld met of ingeperkt door je bijdrage, 'verbeterd', door te geven aan volgende generaties. Dit beeld stamt uit de Verlichting, is al terug te vinden bij de filosofen Fontenelle en Condorcet. Het spreekt me sterk aan, ik probeer er op allerlei vlakken naar te leven. Een mens kan natuurlijk dwalen en niets toevoegen, hoe weinig ook, aan wat hij/zij in het begin meekreeg. Belangrijk daarbij is dat de overtuiging (of illusie) iets toegevoegd te hebben, zin gaf/geeft aan je leven, zin deed krijgen in het leven.

Dat we ook beperkt worden door de sociaal-economische, cultureel-maatschappelijke situatie waarin we terecht komen en ons moeten waar maken, is een feit. Maar naast die beperkingen zijn er ook mogelijkheden. Ieder mens kan daar in principe een stuk vrijheid mee realiseren, zichzelf tot op zekere hoogte vrij maken.

Maar ik besef dat hier veel meer over te (be)denken en te schrijven valt, al hoop ik dat dit u verder tot nadenken en mogelijk welbevinden mag aanzetten.

Vriendelijke groet,

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Prof. dr. Gie van den Berghe

moraal, ethiek, geschiedenis nazi-kampen en genociden, ooggetuigenverslagen, de Verlichting, eugenetica, darwinisme, historische foto's, transhumanisme

Universiteit Gent

http://www.ugent.be

Zoek andere vragen

© 2008-2026
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door Eos wetenschap. Voor vragen over het platform kan je terecht bij ikhebeenvraag@eos.be