In EOS-Wetenschap nr. 12 van december 2025 staat op blz. 12 een artikel over "lenzenactie". Daarin beschrijft men (Govert Schilling) kosmische zwaartekrachtlenzen. In afbeelding 2 zien we een Einsteinring waarbij sprake is van een perfecte uitlijning van het voorgrond- en het achtergrond-sterrenstelsel. Dat stelsel zou pakweg 13 miljard lichtjaar van ons vandaan staan. Betekent dit ofwel dat er sprake is van een vergissing, ofwel dat de aarde op minder dan 800 miljoen lichtjaar van het middelpunt van de kosmos staat, ofwel dat de kosmos ouder is dan 13.8 miljard jaar, ofwel dat we het (ontstaan van) de kosmos moeten herzien?
Hier spelen verschillende aspecten in een verhaal dat op zich misschien eenvoudig is, maar moeilijk uit te leggen, en dus een beetje paradoxaal.
Om te beginnen, geen enkele plaats mag aanspraak maken om het centrum van de kosmos te zijn. De oerknal was hier en overal. We zien nu allemaal een heelal in uitdijing, waarbij dus sommigen (als ze er zijn) onze melkweg als iets van lang geleden, en dus van toen, zien. En allemaal zien we dezelfde wet van Hubble-Lemaitre die ons leert dat de expansie zo een 13.8 miljard jaar geleden begonnen is.
Verder, pas op met afstanden. Uit de roodverschuiving van een sterrenstelsel kunnen we afleiden in welke fase van ons heelal het licht naar ons gestuurd is. Maar van hoe verder dat is, hoe meer het heelal sindsdien is uitgedeind. Een lengte die het licht sinds het begin van het heelal (laat ons dus maar zeggen 13.8 miljard jaar geleden) heeft afgelegd, is intussen ongeveer drie keer zo lang geworden.
Als directe antwoorden op uw vragen: er is geen sprake van een vergissing (hoewel ik vind dat de meeste artikels onduidelijk zijn over tijd geleden versus afstand), een 'middelpunt' van de kosmos bestaat niet. Wat het 'herzien van het ontstaan van de kosmos betreft': we kunnen besluiten dat hetgeen wij kunnen waarnemen van een oerknal komt, maar dat blijft een vaststelling die ons met ons overstijgende mysteries confronteert.
Dag Professor, dank voor uw uitleg. Bijkomende vraag: Wij stellen vast dat het heelal uitdijt door de roodverschuiving van het licht van verre sterrenstelsels. Kan het zijn dat het licht onderweg op een andere manier energie verliest dan uitrekking, met eveneens een roodverschuiving tot gevolg?
Die hypothese is al vaak geopperd, maar nooit bevestigd. Om alle soorten redenen, maar misschien het meest overtuigend vanuit wat misschien de meest fundamentele wet van de fysica is: behoud van energie. Als die straling onderweg naar ons energie verliest (want lagere frequentie/hogere golflengte betekent minder energie), dan zouden we die op een of andere manier elders moeten terugvinden, en dat lukt met de beste methoden almaar niet. Energieverlies onderweg maakt het dus niet makkelijker, enkel nog moeilijker.
Dag Professor. Ik heb een idee. Zoals Einstein ooit eens zou gezegd hebben, zou fantasie belangrijker zijn dan kennis. Ik heb een verhaal dat ik dolgraag kwijt wil, en even graag zou zien weerleggen, maar dan ook met de uitleg waarom. Ik ben geen fysicus noch wiskundige, maar u zou me het mooiste kerstcadeau schenken als ik mijn verhaal mocht doen. Met de meeste hoogachting. Eddy
Doe maar, maar wat mij betreft met gemengde gevoelens. Ik wil ook wel eens een kerst zonder verplichtingen... Wat Einstein betreft, ik ben het er grondig mee eens dat wij nood hebben aan nieuwe conceptuele ontwikkelingen eerder dan nog enkele cijfers na de komma. Maar Einstein heeft zijn vernieuwingen kunnen doen vanuit een grondige kennis van de fysica van zijn tijd, met haar geschiedenis, die hij beide goed begreep. En dat zal nu niet anders zijn.
Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.
© 2008-2025
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door Eos wetenschap. Voor vragen over het platform kan je terecht bij liam.verbinnen@eos.be
