Historicus Bart Coenen denkt dat de mensheid met vallen en opstaan vooruit zal gaan

Als kind was ik al een fan van science fiction. Ik verslond boeken, strips en series en krijg er ook nu nog, nooit genoeg van. Vaak werd in die boeken en films een cleane, steriele en bijna perfecte toekomst voorgesteld, maar even vaak een dystopie, een rauwe samenleving waarin de mens dezelfde fouten blijft herhalen. Mijn idee van de toekomst schippert daar een beetje tussenin.



Je zou het, met de woorden van collega historicus Philipp Blom kunnen omschrijven als 'de mogelijkheid dat de mens nog millennia blijft doormodderen'. Als het over het denken over de toekomst gaat voel ik daarom wel wat verwantschap met 'vooruitgangsoptimisten' als Stewart Brand en Kevin Kelly.


Het verleden bestuderen om het heden beter te begrijpen
Ik ben geschiedenis gaan studeren omdat ik door kennis op te doen van het verleden, het heden beter wilde begrijpen. Wat mensen vroeger dreef, drijft ook de mensen van vandaag nog, was mijn idee. Hetzelfde geldt voor de toekomst: de instincten, motieven, ambities en verlangens die ons nu drijven, zullen grotendeels hetzelfde blijven voor de mensen van de toekomst. De evolutie heeft dit unieke wezen, de mens, opgeleverd en ik ben razend benieuwd waar onze soort verder naartoe gaat, in de nabije én in de verre toekomst. Dit is iets waar ik graag over nadenk.


'De instincten, motieven, ambities en verlangens die ons nu drijven, zullen grotendeels hetzelfde blijven voor de mensen van de toekomst.'


De mensheid is geen plaag
Ik vind het spijtig dat de mens soms wordt afgeschilderd als een plaag voor onze planeet. Dat is een vergissing. Wij maken deel uit van de natuur, we zijn op de aarde geëvolueerd en zijn een product van de evolutie net zoals alle andere leven op deze planeet. Sterker nog, vooralsnog zijn we het enige organisme op de aarde dat ook maar enigszins weet heeft van hoe het er in het universum aan toe gaat en we zijn dankzij onze wetenschap en technologische kennis de beste kans op het voortbestaan van het (intelligente) leven.


'Wij maken deel uit van de natuur en zijn een product van de evolutie net zoals alle andere leven op deze planeet.'


We zijn ook het enige dier dat zich bewust is van zijn impact op de omgeving. Ja, we vernielen natuur, maar we beschermen ze ook. Door onze manier van leven komen soorten onder druk te staan, maar we doen ook inspanningen om bedreigde soorten in stand te houden. We creëren zelfs nieuwe natuur en nieuwe soorten. Heel wat planten (zoals de meeste landbouwgewassen) en dieren (zoals bijvoorbeeld de hond) waren er zonder ons niet geweest.


Uitgestorven soorten terugbrengen
Ook in de toekomst zullen we met genetische en andere technieken nieuw leven blijven scheppen. Misschien zullen we ooit zelfs uitgestorven soorten kunnen terugbrengen. We zijn letterlijk de ‘hoeders van de schepping’. Als een gevaarlijke meteoriet die bij een botsing met onze planeet alle leven dreigt weg te vagen op de aarde afstevent, zijn wij het die een catastrofe zullen voorkomen.


'Ik stel me vragen over dingen die gebeuren op het vlak van privacy en de inperking van onze vrijheden. Ik heb het dan over hoe je geacht wordt je te gedragen of wat je geacht wordt te denken. Er is een grote druk richting een soort modelburgerschap.'


Richting een modelburgerschap?
Ook voor wat de toekomst van onze samenleving betreft hink ik wat op twee benen. Aan de ene kant wijst alles erop dat het met steeds meer mensen almaar beter zal gaan op materieel vlak, voor wat hun gezondheid betreft en dat ze zich kunnen ontplooien.


Anderzijds stel ik me vragen over dingen die gebeuren op het vlak van privacy en de inperking van onze vrijheden. Ik heb het dan over hoe je geacht wordt je te gedragen of wat je geacht wordt te denken. Er is een grote druk richting een soort modelburgerschap.


'Durf voor jezelf te denken, want het is niet de bedoeling dat we in al ons doen en laten gestuurd en gecontroleerd worden.'


Durf voor jezelf te denken, zou ik zeggen, want het is niet de bedoeling dat we in Big Brother toestanden terechtkomen en in al ons doen en laten gestuurd en gecontroleerd worden. In de toekomst zal er dus genoeg werk zijn voor moraalfilosofen met verschillende ideeën over de rol en de plaats van allerlei nieuwe technologieën, zoals artificiële intelligentie en hoe we onze samenleving inrichten.

Bart Coenen

 

Bio: Bart Coenen is historicus en was wetenschapscommunicator aan het KBIN. Hij coördineerde het project ikhebeenvraag.be (2015-2021).

 


Een bewerking van deze tekst verscheen in het boek 'Ik heb een vraag. Wetenschappers over de toekomst'.

Illustratie: Stephanie Dehennin. Fragment uit het boek 'Ik heb een vraag. Wetenschappers over de toekomst'.


Over 'Ik heb een vraag. Wetenschappers over de toekomst'

Kunnen we ooit leven op een andere planeet dan de aarde? Zullen robots ooit pijn en liefde kunnen ervaren? Kunnen mensen evolueren tot wezens die onder water kunnen ademen?

Ik heb een vraag. Wetenschappers over de toekomst bundelt creatieve, prikkelende en waanzinnige vragen. Opnieuw komen er vragen uit verschillende domeinen, van aarde tot politiek, van taal tot fysica en van logica tot filosofie, aan bod. En elke vraag krijgt opnieuw het antwoord van een wetenschapper met kennis ter zake.

Dit keer zijn verschillende vragen gericht op onze toekomst en vertellen de geïnterviewde wetenschappers waarom ze hun vakgebied net zo razend interessant vinden en hoe zij denken dat hun vak er binnenkort zal gaan uitzien.

Meer info en bestellen

 

Overige wetenschapen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen